Bỏ qua nội dung chính

trangtin

Tìm kiếm
Trang chủ
Tra cứu
Ve-Book
Đăng ký thẻ bạn đọc
Sản phẩm thông tin
Hướng dẫn
Quan tri CMs
  

Thư viện Tỉnh Đồng Nai > trangtin
Những Con Đường Huyền Thoại Thứ Ba, 01/11/2016, 14:00

Con đường mang tên danh sĩ Phan Trung, phường Tân Tiến, thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai

Phan Cư Chánh là một danh sĩ thời vua Tự Đức. Ông còn có nhiều tên khác như: Phan Chánh, Trần Tuấn, Phan Trung. Tự là Tử Đan, hiệu là Bút Phong (Tùng Phong). Ông sinh năm Giáp Tuất (1814) tại thôn Tiến Lộc, huyện An Phước, đạo Ninh Thuận (nay thuộc phường Tấn Tài, thành phố Phan Rang - Tháp Chàm, tỉnh Ninh Thuận). Ông là con trai thứ ba của ông Phan Lễ (tự Vân Nghi) và bà Hồ Thị Thuận (tự Nguyên Khương).

Năm Thiệu Trị nguyên niên (Tân Sửu 1841) ông thi đậu khoa Hương Tiến đầu tiên do triều đình mở tại An Giang và được bổ làm tri huyện Tân Thạnh, phủ Tân An, Gia Định. Vì xử sai một vụ kiện nên bị cách chức, lấy cớ còn mẹ già, ông xin nghỉ về quê để phụng dưỡng, sống an nhàn nơi thôn dã.

Trong thời gian làm quan ở Gia Định, ông từng kết bạn thơ, bạn rượu với Nguyễn Thông và Trần Thiện Chánh, chỉ dạy cho Trà Quý Bình học tập. Trước đó, ông từng theo học với Phan Thanh Giản. Qua đó cho thấy ông có một mối quan hệ khá rộng rãi và thân thiết với các nhà nho – trí thức Nam Kỳ.

Ngày 1-9-1858 liên quân xâm lược Pháp – Tây Ban Nha tấn công cửa biển Đà Nẵng. Ngày 17-2-1859 kéo vào đánh chiếm thành Gia Định. Sau hai năm bị bao vây, ngày 25-2-1861 quân xâm lược phá vỡ phòng tuyến Đại Đồn của Nguyễn Tri Phương, rồi thừa thế đánh chiếm luôn các thành Biên Hòa, Định Tường, Vĩnh Long.

Tháng 5 năm 1861,  Phan Chánh theo Đỗ Thúc Tịnh tới các tỉnh Long Tường An Hà (Vĩnh Long, Định Tường, An Giang, Hà Tiên) để chiêu mộ nghĩa dũng chống thực dân Pháp xâm lược. Phan Chánh đã tự chiêu mộ được hơn 1.000 quân quyết tâm đứng lên chống giặc xâm lược. Đội quân của Phan Chánh đã phối hợp với các thủ lãnh nghĩa dũng như Trương Định ở Gò Công, Trà Quý Bình ở Tân Thạnh, Phạm Tiến ở Gò Đen, Bùi Quang Diệu ở Cần Đước và nhiều nhà nho yêu nước như các Cử nhân Cù Khắc Cần, Cù Khắc Kiệm, Hà Mậu Đức, Tú tài Trần Văn Trà… tổ chức chống Pháp.

Không giống như các tướng lãnh triều đình chỉ huy quân đội chính quy ở quân thứ Định Biên, Võ Duy Dương và Phan Chánh phải tự chiêu mộ quân đội, trang bị vũ khí, điều kiện ăn ở cho binh lính,… để chiến đấu. Song mặt khác, cũng không giống với phần đông các thủ lãnh yêu nước ở Nam Kỳ buổi ấy, đội quân của Phan Chánh và Võ Duy Dương luôn nêu cao tình thần chiến đấu để bảo vệ đất nước trước nguy cơ xâm lược. Đoàn quân của ông đã vào Nam tổ chức phong trào chiến tranh du kích, hỗ trợ cho quân đội chính quy. Vì thế, Võ Duy Dương và Phan Chánh đã nhanh chóng trở thành hai thủ lãnh chống Pháp nổi tiếng thời đó.

Trong thời gian 1862 – 1865, Phan Chánh đã hoạt động với tư cách là một Phó tướng của Trương Định. Ông được phân công trực tiếp lãnh đạo nghĩa quân ở Biên Hòa và phụ trách chiến khu Giao Loan.

Sau Hòa ước năm 1862 mà triều đình Huế ký với Pháp, tay sai của thực dân Pháp gắt gao, lùng soát những nhân vật tướng lĩnh cầm đầu đoàn quân phiến loạn đứng lên chống Pháp, Trong đó, tài liệu về Phan Chánh được chúng truyền dải rất nhiều. Trước tình hình đó, Phan Chánh đổi tên thành Trần Tuấn như một cách che giấu lai lịch của ông với bọn mật thám và tay sai của Pháp. Đồng thời bảo vệ an nguy cho những người trong gia đình ông. Thuận tiện cho cuộc kháng chiến chống Pháp của nghĩa quân. Nhưng đầu năm 1865, quân Pháp đã biết rõ Trần Tuấn là ai và đòi quan lại Bình Thuận phải bắt ông giao nộp, nên Tự Đức đã ra lệnh sức cho ông phải lánh xa vùng nhượng địa “để lưu dùng sau này”.

Tháng 1 âm lịch năm 1866 cha ông mất. Sau hơn nửa năm chịu tang, tháng 8 âm lịch năm ấy ông được lấy hàm Hàn lâm viện Thị độc học sĩ, sung chức Điển nông sứ Khánh Hòa (bao gồm cả Khánh Hòa, Ninh Thuận và một phần Bình Thuận), được cấp ấn Khâm phái quan phòng (như một loại quan cấp tỉnh đặc biệt). Từ đây trở đi, ông mang tên Phan Trung.

Với chức vụ mới này ông trực tiếp về các phủ, cổ động dân chúng, mộ dân phu, hợp lực với các quan doanh điền sứ địa phương hướng dẫn khai khẩn đất hoang, đào mương làm hệ thống tưới nước cho các cánh đồng hơn 2 ngàn mẫu đã trở thành phì nhiêu xanh tốt. Nhờ vậy, dân chúng từ Khánh Hòa đến Bình Thuận đều được no ấm an vui. Ngoài công lao khai hoang, dẫn thủy, lo đời sống cho dân, trong thời gian này ông còn chăm lo tiếp tế lương thực cho các nhóm nghĩa quân chống Pháp, che chở cho các vị chỉ huy kháng chiến và những người yêu nước không chịu hàng Pháp từ miền Nam ra Bình Thuận, Ninh Thuận lánh nạn.

Theo “Đại Nam Chính biên Liệt truyện”, Vua Tự Đức cảm phục trước những cống hiến lớn lao của Phan Trung nên năm 1879, đã triệu ông về kinh đô Huế hỏi chuyện và khen ông là trung nghĩa khảng khái, thăng chức cho ông lên hàm Thị lang bộ Hộ vẫn sung chức cũ.

Năm Kiến Phúc nguyên niên (Giáp Thân 1884), do tuổi già sức yếu lại thấy quân Pháp ngày càng áp chế triều đình, nội bộ triều thần cũng ngấm ngầm tranh giành quyền lợi, quan lại ươn hèn khiếp nhược, muốn đầu hàng Pháp ngày càng đông, nên ông xin từ quan về quê nhà. Ông từ trần ngày 8 tháng 11 năm Bính Tuất (1886) thọ 72 tuổi. Theo cuốn sách “Đại Nam Chính biên Liệt truyện” chép ông mất năm Kiến Phúc thứ 1 (Giáp thân, 1884), thọ 71 tuổi. Với các bậc hiền nhân trước đây, lịch sử năm sinh, năm mất vẫn còn là một ẩn số lớn đối với chúng ta. Dù thế nào cũng không thể phủ nhận những đóng góp lớn lao của Phan Trung trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược hay công lao khai hoang, dẫn thủy, chăm lo đời sống nhân dân từ vùng Khánh Hòa đến Bình Thuận,…v.v.

Theo Gia phả họ Phan, nguyên nhân cái chết của Phan Trung là sau khi ông xin về trí sĩ (1884) ở quê ở làng Tấn Lộc, đến năm Ất Dậu (1885) thời vua Hàm Nghi, Nguyễn Văn Tường và Tôn Thất Thuyết tổ chức cuộc đánh úp quân Pháp tại Huế bị bại lộ, kinh đô thất thủ, vua phải xuất bôn, chạy ra Tân Sở, Quảng Trị, xuống chiếu Cần Vương. Nhân dân khắp nơi rầm rộ hưởng ứng theo nghĩa quân Cần Vương nổi dậy anh dũng chống Pháp với khẩu hiệu “Bình Tây sát tả” và đã cầm chân được bọn xâm lược một thời gian.

Phan Trung  có người cháu ruột tên Phan Liền lãnh đạo nhóm nghĩa quân kháng chiến tại phủ Ninh Thuận, đặt căn cứ tại Hòn Bà và vùng rừng Mông Đức (Ninh Phước) đã nhiều lần đem quân đánh quân Pháp.

Do việc này, quan lại địa phương đã sớ tấu về Huế hặc tội ông. Triều đình Huế lúc bấy giờ từ vua Đồng Khánh đến quan lại đều thân Pháp, nên chúng đã triệu ông về kinh để thọ hình. Trên đường về kinh, ông cùng những người thân tín tùy tùng nghỉ chân tại vùng Ba Ngòi là nơi trước đây ông đã có công giúp dân khai hoang lập ấp, và từ trần tại đây. Sau khi ông từ trần, nhờ có quan địa phương cảm kích về khí tiết và công lao đức độ của ông nên đã tâu về triều đình rằng ông bị bệnh trên đường về kinh, chạy chữa không khỏi nên đã chết tại Ba Ngòi.

Đến năm Thành Thái nguyên niên (Kỷ Sửu 1889) các địa phương mang ơn ông về công nghiệp khai hoang, thủy lợi đã làm tờ trình về triều đình xin phong sắc về thờ tại các đình làng để hằng năm tế tự tưởng nhớ công ơn.

Với những cống hiến lớn lao ấy, năm 1991, khi Nguyễn Quyết Thắng và Nguyễn Bá Thế biên soạn cuốn sách “Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam” đã trang trọng dành một trang giấy giới thiệu về tiểu sử của danh sĩ Phan Trung.

Đảng bộ và nhân dân Biên Hòa – Đồng Nai nói riêng cảm phục trước khí phách anh hùng của Phan Trung khi chiêu mộ binh lính dẫn quân vào bảo vệ vùng đất Biên Hòa trong những ngày đầu xâm lược của thực dân Pháp, đã vinh dự lấy tên ông đặt tên cho con đường 5 cũ thành đường Phan Trung.

Đường Phan Trung bắt đầu từ ngã tư Lạc Cường (giao với đường Phạm Văn Thuận) đến ngã tư Tân Hiệp (giao với đường Đồng Khởi). Đường dài 1.500m, rộng 12m, lộ giới 22m.

Đường Phan Trung thuộc phường Tân Tiến, thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai.

Đường được trồng rất nhiều cây sanh tỏa bóng mát và là nơi tập trung nhiều cơ quan, nhà máy, khu dịch vụ ăn uống như: Chi Cục quản lý thị trường tỉnh Đồng Nai, Trung tâm thương mại và mua sắm Vincom, công ty may Đồng Tiến,…

Đường Phan Trung giao với các đường như: Đồng Khởi, Dương Tử Giang, Phạm Văn Thuận,…

Đường Phan Trung đã phục vụ đắc lực cho giao thông, buôn bán, giữa các phương Tân Tiến, Tân Hiệp, Tam Hiệp,… trong thành phố Biên Hòa nói riêng và toàn tỉnh Đồng Nai nói chung.

Đào Thanh

 

 

 

 

 


Số lượt người xem: 911 Bản inQuay lại

TIN MỚI HƠN

TIN ĐÃ ĐƯA

Xem tiếp
Xem theo ngày Xem theo ngày