Bỏ qua nội dung chính

trangtin

Tìm kiếm
Trang chủ
Tra cứu
Ve-Book
Đăng ký thẻ bạn đọc
Sản phẩm thông tin
Hướng dẫn
Quan tri CMs
  

Thư viện Tỉnh Đồng Nai > trangtin
tintv Thứ Tư, 13/06/2018, 14:00

Tài liệu lưu trữ quý hiếm – giá trị và cách thức bảo quản

Trước khi tìm hiểu về giá trị của tài liệu lưu trữ quý hiếm, chúng ta hãy từng bước tìm hiểu về khái niệm tài liệu.

Tài liệu được hiểu là một vật mang tin có chứa thông tin và các thông tin có trong tài liệu được mã hóa dưới dạng vật chất nhất định như: biểu tượng trên cát, trên vỏ, lá cây, dần dần loài người sản xuất ra các vật mang tin mới như thạch cao, đất nung… Bên cạnh đó Tài liệu được hiểu là phương tiện bảo đảm thông tin cho quản lý và sản xuất, như vậy tài liệu cần thiết cho mọi lĩnh vực hoạt động xã hội, loài người, giúp loài người ghi nhớ những tri thức và kinh nghiệm trong quá trình sống và làm việc, đấu tranh bảo vệ quyền lợi của mình. Giá trị tài liệu là khả năng đáp ứng mọi nhu cầu sử dụng thông tin tài liệu của con người đối với hoạt động xã hội. Tài liệu có hai nhóm giá trị: giá trị thực tiễn và giá trị lịch sử: Về giá trị thực tiễn của tài liệu là khả năng sử dụng thông tin của tài liệu cho các hoạt động hiện hành trong xã hội như: hoạt động về chính trị, quân sự, kinh tế, văn hóa, giáo dục, khoa học, kỹ thuật. Còn giá trị lịch sử của tài liệu là khả năng đáp ứng yêu cầu sử dụng thông tin tài liệu cho việc nghiên cứu quá khứ, nghiên cứu lịch sử…

Vậy tài liệu lưu trữ quý hiếm được hiểu như thế nào? Khi muốn diễn tả, đề cập tới những thứ, những vật ít gặp, ít thấy, có ít mà có giá trị hoặc những cái cần được coi trọng, cần được bảo vệ… trong cuộc sống, sinh hoạt và làm việc, con người thường dùng từ “Quý” hoặc “hiếm” để diễn tả.

Tài liệu được coi là quý có nghĩa là tài liệu đó phải có giá trị thông tin cao. Còn tài liệu hiếm là những tài liệu có số lượng bản rất ít, không đủ đáp ứng nhu cầu của người đọc. Tài liệu chỉ được xem là quý hiếm khi nó có mối quan hệ biện chứng giữa cái quý và cái hiếm, mối quan hệ này không tách rời, vì đánh giá một tài liệu là quý hiếm phải  bao hàm cả hai yếu tố: quý về giá trị nội dung và hiếm vì số lượng bản ít, vì hình thức đặc biệt của tài liệu…

Theo văn bản hướng dẫn của Cục Văn thư, lưu trữ Quốc gia Việt Nam đã đưa ra tiêu chí về tài liệu quý (Còn gọi là tài liệu có giá trị cao): Là những tài liệu chứa thông tin về các sự kiện, biến cố và hiện tượng đặc biệt của tự nhiên, đời sống xã hội và tư duy, có ý nghĩa nền tảng đối với quản lý nhà nước, kinh tế quốc dân, quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội, trong quan hệ đối ngoại, nghiên cứu khoa học lịch sử và không thể bổ khuyết được nếu như bị mất hoặc hư hỏng, xét về ý nghĩa pháp lý và bút tích của chúng. Tài liệu hiếm: là những tài liệu có giá trị đặc biệt song chỉ có duy nhất một bản, không có bản thứ hai giống nó về nội dung thông tin, phương thức ghi tin và các đặc điểm bề ngoài.

Đơn cử, Thư viện Khoa học tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh đã coi vốn tài liệu bao gồm sách báo, tạp chí, bản đồ, từ điển… đặc biệt có những loại sách được xuất bản từ thế kỷ 16-18… là những tài liệu quý hiếm như: Dell’historria delta china, xuất bản năm 1586; Dictinarium annamiticum Lusitanum… / Alexandre de Rhodes, xuất bản năm 1651; các sách chuyên khảo: Đại Nam quốc âm tự vị của Huỳnh Tịnh Của, xuất bản 1875; Bản đồ xưa: An nam đại quốc hoạ đồ; Villages delta Cochinchinois…; Tài liệu về Đông Dương: Souvenir d’Annam, xuất bản 1890; Un a de séjour en Cochinchine, xuất bản 1887; bản đồ xưa về Biên Hòa – Gia Định và một số vùng lân cận, sách địa lý Biên Hòa xuất bản 1901 bằng tiếng Pháp, sách về Trị An xuất bản năm 1913 với nội dung tìm hiểu các vấn đề tại Trị An – Biên Hòa – Đồng Nai, tập thượng Biên Hòa – Gia Định nằm trong bộ Đại Nam nhất thống chí xuất bản năm 1973… Từ điển Việt – Bồ Đào Nha – Latinh được xuất bản năm 1651, sách bằng đồng khắc chế thư ban cho Phú Bình Quận Công Miên Áo truy phục làm Phú Bình Công do vua Tự Đức ban năm 1878, chế thư ban cho bà Nguyễn Thị Đoan là chánh thất của Dương Quang Tộ giữ chức Minh Nghĩa Đô Úy Tinh Binh Vệ Úy Phát Tường Tử, thụy là mẫn Đạt, phong bà làm cung nhân (ngày 16 tháng Giêng Khải Định năm thứ 2 (1917), sách Hán Nôm, sách báo từ thời Pháp thuộc cho đến năm 1954 (gọi chung là sách báo Đông Dương), các Luận án của các tiến sĩ, phó tiến sĩ người Việt Nam được bảo vệ trong, ngoài nước và người nước ngoài bảo vệ tại Việt Nam là tài liệu quý hiếm. Ngoài ra còn một số Tài liệu về nguồn gốc, quá trình phát triển phản ánh sinh động và chân thực cuộc sống vật chất, tinh thần, phong tục, tập quán của người Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử; tài liệu về các cá nhân, gia đình, dòng họ có nhiều dấu ấn trong lịch sử Việt Nam….

Như vậy, có thể hiểu khái quát Tài liệu quý hiếm là tài liệu có giá trị đặc sắc về các vấn đề lịch sử, văn hoá xã hội, khoa học, nội dung thông tin bao quát được các sự kiện, biến cố và hiện tượng đặc biệt quan trọng trong cuộc sống; số lượng bản ít, hình thức đặc biệt và khó bổ khuyết được nếu như bị mất hoặc hư hỏng, xét về ý nghĩa pháp lý và bút tích của chúng.

Vì tính chất là tài liệu quý hiếm (có những tài liệu bằng chất liệu gỗ (mộc bản), tài liệu được làm từ những chiếc lá cây được sử dụng để khắc chữ và được liên kết với nhau bằng một sợi dây gai xuyên, bên cạnh đó còn có những tài liệu quý được khắc trên bia đồng, bia đá - sách đá, tài liệu khắc trên giấy… được hình thành sớm nhất có niên đại hơn 160 năm) nên từ xa xưa con người đã nhận thức được tầm quan trọng cũng như chú trọng đến công tác nghiên cứu bảo quản tài liệu quý hiếm này. Bảo quản tài liệu lưu trữ là công tác tổ chức và thực hiện các biện pháp, trong đó chủ yếu là các biện pháp khoa học kỹ thuật để bảo vệ an toàn và kéo dài tuổi thọ của tài liệu, nhằm phục vụ tốt nhất cho việc sử dụng chúng trong hiện tại và tương lai.

Thực tế đã chứng minh rằng, tuổi thọ của tài liệu dài hay ngắn còn tùy thuộc vào điều kiện bảo quản chúng. Để lưu giữ tài liệu tồn tại được bền lâu, không bị sờn, rách, hư hỏng hoặc mất mát bởi tác động của tự nhiên và con người thì phải áp dụng các biện pháp kỹ thuật tiên tiến, phải có chế độ bảo quản chặt chẽ. Bảo quản tài liệu quý hiếm là quá trình áp dụng các biện pháp khoa học kỹ thuật chế độ bảo quản đặc biệt để tránh nguy cơ hư hỏng, xuống cấp và phát huy về lâu dài giá trị của chúng.

Theo chị Thư và chị Thảo là cán bộ phụ trách công tác bảo quản tài liệu quý hiếm tại Thư viện Tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh, công tác bảo quản tài liệu quý hiếm là vô cùng quan trọng, phải tuân thủ theo những quy định nghiêm ngặt của Cục Lưu trữ Nhà nước. Để lưu trữ tài liệu quý hiếm thì phải bố trí phòng ốc, giá kệ hợp lý để lưu trữ tài liệu, các trang thiết bị và kỹ thuật bảo quản (máy điều hòa nhiệt độ, máy đo độ ẩm – nhiệt độ, máy hút ẩm, hóa chất hút ẩm, dụng cụ làm vệ sinh tài liệu, kỹ thuật chống ẩm, chống nấm mốc, chống côn trùng, chống mối,…).

Công tác bảo quản tài liệu quý hiếm được thực hiện qua những bước chặt chẽ sau: Tài liệu sau khi được kinh qua công tác kiểm tra được đưa vào kho bảo quản (kho kín không để ánh sáng chiếu vào – kho tối), khi mở cửa thông gió không để bụi, côn trùng, khí độc, ánh sáng... lọt vào kho. Hàng ngày cán bộ phụ trách vào kho kiểm tra nhiệt độ, độ ẩm xem có sự chênh lệch không, nếu nhiệt độ cao so với nhiệt độ quy định (giấy sẽ giòn và chóng vỡ vụn) thì cán bộ kiểm tra phải giảm nhiệt độ duy trì ở 18-19oC (24/24) thậm chí có thể để vào trong kho một thùng nước để cân bằng nhiệt độ. Ngược lại, độ ẩm trong kho cao thì phải bật chế độ hút ẩm, sấy khô tài liệu… để bão hòa nhiệt độ đảm bảo tài liệu được bảo quản ở nhiệt độ thích hợp. Trường hợp tài liệu được đưa đi phục vụ ở bên ngoài, thì nhiệt độ cũng phải đảm bảo đúng quy định như ở trong kho kín, sau khi phục vụ xong, tài liệu được thu hồi về và phải trải qua công tác kiểm tra bảo quản trước khi đưa về kho kín. Theo định kỳ, hàng tuần/lần, cán bộ phụ trách vào kho kiểm tra từng tài liệu, tài liệu nào có dấu hiệu bị mối mọt xâm nhập (phát hiện có bột giấy trên tài liệu) thì lập tức tài liệu đó được cách ly, bao bọc và đưa vào phòng xử lý chống mối mọt, bằng những kỹ thuật nghiệp vụ, những dấu hiệu mối mọt sẽ bị xử lý triệt để và được kiểm tra thật kỹ một lần nữa trước khi đưa về kho bảo quản ban đầu.

Theo Hướng dẫn bảo quản tài liệu lưu trữ số 111 ngày 04 tháng 4 năm 1995 của Cục Lưu trữ Nhà nước: Để phòng nấm mốc phát sinh phải thường xuyên quét chải, lau chùi làm vệ sinh tài liệu, các phương tiện bảo quản và kho tàng. Phải luôn luôn duy trì chế độ thông gió, chế độ nhiệt độ-độ ẩm tối ưu cho môi trường bảo quản tài liệu. Khi phát hiện thấy nấm mốc, phải cách ly ngay khối tài liệu đó và áp dụng các biện pháp chống nấm mốc. Không được đưa trực tiếp hóa chất diệt nấm mốc vào tài liệu, mà phải phun, quét, chải chất chống nấm mốc vào bìa, cặp, hộp, giá đựng tài liệu. Đối với tài liệu quý hiếm bị nấm mốc thì sau khi làm vệ sinh sạch sẽ, tài liệu được kẹp giữa 2 tờ giấy thấm, đã tẩm hóa chất diệt nấm. Các hóa chất chưa được kiểm nghiệm mức độ an toàn cho tài liệu, tuyệt đối không được dùng cho tài liệu. Để đề phòng chống côn trùng xuất hiện trong kho phái áp dụng các biện pháp ngăn chặn côn trùng vào kho; phải thường xuyên làm vệ sinh tài liệu, phương tiện bảo quản và kho tàng; phải khử trùng tài liệu trước khi nhập kho và định kỳ khử trùng trong kho (2 năm một lần). Khử trùng thường dùng biện pháp xông khí. Các hóa chất khử trùng cho tài liệu phải được Cục Lưu trữ Nhà nước và các cơ quan chuyên môn cho phép và hướng dẫn sử dụng… Vì vậy, để nguồn tài liệu quý hiếm của dân tộc tồn tại mãi với thời gian, công tác bảo quản cần phải chú trọng, chi tiết, kỹ càng từng khâu một, hạn chế tối đa tác nhân gây ảnh hưởng đến tuổi thọ của tài liệu này. Có thể nói một câu vui rằng, tài liệu quý hiếm được xem như “nâng như nâng trứng, hứng như hứng hoa” là vậy…

Tài liệu lưu trữ quý hiếm là nguồn di sản văn hóa vô giá của mỗi dân tộc, chứa đựng những giá trị thông tin xác thực về nhiều vấn đề sự kiện thuộc mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Kho tài liệu này không chỉ phục vụ công tác nghiên cứu lịch sử mà còn có giá trị đặc biệt trong thực tiễn xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Để phát huy và làm phong phú hơn nguồn tài liệu lưu trữ quý hiếm của dân tộc, công tác sưu tầm, thu thập và bảo quản tài liệu quý hiếm trong, ngoài nước cũng cần được đẩy mạnh, nhất là với các tư liệu đang được người dân sở hữu,…

Đinh Nhài

 

 

 

 


Số lượt người xem: 99 Bản inQuay lại

TIN MỚI HƠN

TIN ĐÃ ĐƯA

Xem tiếp
Xem theo ngày Xem theo ngày